قوانین جدید والیبال ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۸

یکی از اولین مواردی که هر والیبالیست باید بداند، ابعاد قانونی زمین است. زمین رسمی والیبال یک مستطیل ۱۸×۹ متر است. در اطراف زمین نیز باید حداقل ۳ متر منطقه آزاد وجود داشته باشد و حداقل ارتفاع فضای آزاد بالای زمین ۷ متر است. در مسابقات FIVB، جهانی و رسمی، منطقه آزاد از خطوط کناری ۵ متر و از خطوط انتهایی ۶.۵ متر در نظر گرفته می‌شود و ارتفاع فضای آزاد حداقل ۱۲.۵ متر است. خط مرکزی، زمین را به دو قسمت ۹×۹ متر تقسیم می‌کند و خط حمله در فاصله ۳ متری از محور خط مرکزی قرار دارد.

ارتفاع رسمی تور برای مردان و زنان متفاوت است.

ارتفاع تور از مرکز زمین اندازه‌گیری می‌شود. ارتفاع آن در بالای دو خط کناری باید یکسان باشد و نمی‌تواند بیش از ۲ سانتی‌متر از ارتفاع رسمی بیشتر شود. خود تور تقریباً یک متر عرض و بین ۹.۵۰ تا ۱۰ متر طول دارد.

طبق قوانین رسمی، توپ والیبال باید کروی و از چرم انعطاف‌پذیر طبیعی یا مصنوعی ساخته شده باشد.

تمام توپ‌های مورد استفاده در یک مسابقه باید از نظر محیط، وزن، فشار، نوع و رنگ دارای استانداردهای یکسان باشند.

والیبال از سیستم Rally Point استفاده می‌کند؛ یعنی هر رالی می‌تواند به کسب امتیاز منجر شود. یک تیم زمانی امتیاز می‌گیرد که توپ را در زمین حریف فرود آورد، تیم مقابل مرتکب خطا شود یا تیم مقابل جریمه شود.

اگر امتیاز ۲۴–۲۴ شود، بازی تا زمانی ادامه پیدا می‌کند که یکی از تیم‌ها دو امتیاز اختلاف ایجاد کند. اگر نتیجه ست‌ها ۲–۲ شود، ست پنجم تا امتیاز ۱۵ برگزار می‌شود و در آن نیز اختلاف دو امتیازی لازم است.

پس از تماس توپ با دفاع، تیم همچنان سه ضربه برای ادامه بازی در اختیار دارد. حتی بازیکنی که توپ را در دفاع لمس کرده است می‌تواند اولین ضربه بعد از دفاع را هم بزند.

ترتیب چرخش بر اساس آرایش اولیه تیم تعیین می‌شود. زمانی که تیم دریافت‌کننده حق سرویس را به دست می‌آورد، بازیکنان آن تیم یک موقعیت در جهت عقربه‌های ساعت جابه‌جا می‌شوند. برای مثال، بازیکن منطقه ۲ به منطقه ۱، بازیکن منطقه ۱ به منطقه ۶ و بازیکن منطقه ۶ به منطقه ۵ می‌رود.

در لحظه‌ای که سرویس‌زننده به توپ ضربه می‌زند، بازیکنان باید موقعیت قانونی خود را رعایت کرده باشند. اگر یکی از بازیکنان در آن لحظه در جایگاه صحیح قرار نداشته باشد، خطای جایگیری رخ می‌دهد.

سرویس آغازکننده رالی است. توپ پس از بالا انداختن یا رها شدن از دست باید با یک دست یا بخشی از بازو زده شود. برای اجرای سرویس تنها یک بار پرتاب یا رها کردن توپ مجاز است. در لحظه ضربه یا پرش برای سرویس پرشی، سرویس‌زننده نباید خط انتهایی یا زمین خارج از منطقه سرویس را لمس کند.

تا زمانی که توپ سرویس از روی تور عبور نکرده است، بازیکنان تیم سرویس‌زننده نباید به شکلی عمل کنند که دید قانونی تیم دریافت‌کننده مختل شود.

پاسخ این سوال همیشه به سادگی «هر تماس با تور خطاست» نیست. قوانین رسمی میان شرایط مختلف تماس بازیکن با تور تفاوت قایل می‌شوند و میزان تأثیر تماس بر جریان بازی اهمیت دارد.

ورود به فضای حریف از زیر تور نیز در صورتی می‌تواند مجاز باشد که مزاحم بازی حریف نشود.

بازیکنان ردیف عقب محدودیت‌هایی برای اجرای حمله از منطقه جلو دارند.

همچنین تکمیل ضربه حمله روی سرویس حریف، زمانی که توپ در منطقه جلو و کاملاً بالاتر از لبه تور قرار دارد، مجاز نیست.

بازیکن دفاع‌کننده می‌تواند دست‌های خود را از روی تور عبور دهد، مشروط بر اینکه مزاحم بازی تیم مقابل نشود.

وقفه‌های عادی مسابقه شامل وقت استراحت و تعویض بازیکن هستند.

دو یا چند بازیکن می‌توانند در قالب یک درخواست به‌طور هم‌زمان تعویض شوند، اما محدودیت‌های قانونی تعویض باید رعایت شود.

لیبرو بازیکنی تخصصی است که قوانین خاص خود را دارد.

ورود و خروج لیبرو باید از منطقه جابه‌جایی لیبرو انجام شود و این بازیکن در حمله و دفاع روی تور نیز محدودیت‌هایی دارد.

تنها بازیکنانی که در برگه امتیازات ثبت شده‌اند حق ورود به زمین و شرکت در مسابقه را دارند.

لباس بازیکن شامل پیراهن، شورت، جوراب و کفش ورزشی است. رنگ و طراحی لباس اعضای تیم، به‌جز لیبرو، باید یکسان باشد. در حالت معمول شماره پیراهن بازیکنان از ۱ تا ۲۰ است. شماره روی سینه باید حداقل ۱۵ سانتی‌متر و شماره پشت حداقل ۲۰ سانتی‌متر ارتفاع داشته باشد. کاپیتان نیز با یک نوار ۸×۲ سانتی‌متری زیر شماره جلوی پیراهن مشخص می‌شود.

سیستم کارت‌ها در والیبال برای کنترل رفتار بازیکنان و اعضای تیم استفاده می‌شود. اخطار مرحله اول می‌تواند شفاهی باشد، مرحله دوم با کارت زرد مشخص می‌شود، کارت قرمز جریمه محسوب می‌شود و ترکیب کارت زرد و قرمز برای مجازات‌های شدیدتر کاربرد دارد.

تیم داوری مسابقه می‌تواند شامل داور اول، داور دوم، داور چلنج، داور ذخیره، نویسنده و چهار یا دو داور خط باشد. در مسابقات رسمی FIVB، در صورت استفاده از سیستم ویدیوچلنج، حضور داور چلنج نیز بخشی از ساختار داوری مسابقه است.

یادگیری قوانین والیبال فقط برای داوران نیست. بازیکنی که قوانین سرویس، چرخش، جایگیری، حمله، دفاع، تور و لیبرو را به‌درستی بداند، در زمین تصمیم‌های بهتر و سریع‌تری می‌گیرد. مربی نیز با شناخت دقیق قوانین می‌تواند ساختار و تاکتیک‌های تیم را بهتر طراحی کند و از خطاهای قابل پیشگیری جلوگیری کند. در باشگاه والیبال پیشرو، هدف ما این است که آموزش والیبال فقط به اجرای تکنیک‌ها محدود نباشد و بازیکن در کنار مهارت فنی، قوانین و منطق بازی را نیز بشناسد. منبع: قوانین رسمی والیبال ۲۰۲۵–۲۰۲۸، ترجمه کمیته داوران فدراسیون والیبال جمهوری اسلامی ایران.